Vladavina terora, ili jednostavno Teror, bila je period državnog nasilja. Dogodila se u ranoj fazi Francuske revolucije, koja je trajala od 1789. do 1799. godine. Tokom Terora, hiljade ljudi pogubljeno je po naređenju Maksimilijana Robespjera, jednog od vodećih državnika.
Što je bila Vladavina terora u Francuskoj revoluciji?
Prije nego što uronimo u temu, moramo prihvatiti da se naučnici spore oko tačnih datuma koji uokviruju Teror. Jedni tvrde da je počeo 1793. godine, kada je Nacionalni konvent osnovao Revolucionarni sud.
Drugi kao početak Terora označavaju Septembarske masakre (2-6. septembar 1792), dok se treći vraćaju još dalje, u 1789. godinu, godinu u kojoj se dogodilo prvo revolucionarno ubistvo.
Iako je pad Bastilje 1789. godine bio ključni događaj, naš prikaz započinjemo pogubljenjem kralja, kada su revolucionarne vlade preuzele kormilo.
Prekretnica i okretanje struje protiv Maksimilijana Robespjera.
Do trenutka Robespjerove smrti izrečeno je oko 16.594 smrtnih presuda. Dodatnih 10.000 do 12.000 ljudi pogubljeno je bez suđenja, dok je još (prema procjenama) 10.000 ljudi umrlo u zatvoru. Čini se da je član Nacionalnog konventa, Bertrand Barer, izrazio duh tog vremena riječima: „Učinimo teror dnevnim redom!”
Stvaranje terena za Teror
Monarhija se borila pod slabim vođstvom kralja Luja XVI i finansijskim lošim upravljanjem. Da bi dopunio državnu kasu, kralj je predložio oporezivanje seljaka, dok je Crkvi i plemstvu zadržao status oslobođenih od poreza. Parlament i pravosudna tijela odbili su ovo rješenje.
To je dovelo do nacionalne političke krize. U septembru 1788. godine, Pariski parlament odlučio je da Tri staleža glasaju o njegovoj rezoluciji.
Plemstvo, sveštenstvo i „treći stalež” (građanstvo).
Glasanje je bilo organizovano tako da su prva dva staleža mogla udružiti svoje glasove. Da bi im se suprotstavila, grupa aktivista iz srednje klase i plemića liberala udružila je snage pod nazivom Društvo tridesetorice. Iz te inicijative, Maksimilijan Robespjer je izborio svoje uporište na francuskoj političkoj sceni.
Treći stalež (građanstvo) postao je najmoćniji stalež, na kraju primoravši kralja na ustupke po pitanju poreza i drugih reformi. Uvidjevši slabost monarhije, opozicija je nastavila sa pritiskom, konačno srušivši Stari režim (Ancien Régime).
Sa bespomoćnim kraljem i podijeljenom Skupštinom, teren je bio spreman za bilo koju frakciju koja bi mogla da zgrabi i zadrži vlast. Uslijedile su brojne borbe i fizičke i političke. Na kraju, monarhija je pala. Svi ovi uslovi dali su gorivo Francuskoj revoluciji.
Hronologija Terora
Januar 1793.
Kralj Luj XVI pogubljen zbog veleizdaje
Po naređenju Nacionalnog konventa
Mart 1793.
Oružana pobuna u Vandeji
Snage Republike porazile pobunjenike; oko 200.000 mrtvih.
Mart 1793.
Francuske snage gube Bitku kod Nervindena
Pobjeda austrijskih snaga učvrstila je predrasude prema Mariji Antoaneti.
April 1793.
Osnovan Komitet javnog spasa
Naredio hapšenja navodnih protivnika Revolucije.
5. septembar 1793.
Komitet proglašava Francusku „revolucionarnom sve do mira”
Zavedeno vanredno stanje, podsticano nasilje nad građanima.
17. septembar 1793.
Donesen Zakon o sumnjivima
U cilju identifikovanja i kažnjavanja neprijatelja Revolucije.
10. jun 1794.
Donesen Zakon od 22. prairijala
Komitet uskratio optuženima pravo na pravnog zastupnika i iznošenje dokaza u svoju odbranu.
Zakon od prairijala dozvoljavao je članovima Komiteta da donose proizvoljne presude. Oni bi optužene ili oslobađali, ili osuđivali, pretpostavlja se na osnovu nagađanja. Šest nedelja nakon donošenja ovog zakona nazivaju se Veliki teror.
1.376 ljudi osuđeno na smrt.
Prosječno 30 pogubljenja giljotinom dnevno.
Ovaj tempo nastavio se sve dok Revolucionarni sud nije raspušten 1795. godine.
Važne ličnosti tokom Francuske revolucije
Koliko god neko dotjerivao i ispunjavao likovima ovaj ključni trenutak u francuskoj istoriji, u njegovom središtu nalazile su se dvije suprotstavljene snage. Jakobinci su bili radikali koji su željeli da ukinu monarhiju, insistirali su na republici, uživali popularnu podršku (posebno siromašnih), prigrlili direktnu demokratiju, zalagali se za jednakost i favorizovali odlučnu akciju.
Sa druge strane, žirondinci su bili politički umjereniji, zalagali su se za ustavnu monarhiju, postepene promjene i kompromis, pod uticajem principa Prosvjetiteljstva, a uglavnom su bili pravnici i intelektualci. Sa ovim ocrtanim razlikama, upoznajemo glavne aktere ovog doba:
Kralj Luj XVI (rođen kao Luj Ogist, vojvoda od Berija, 23. avgusta 1754. godine u Versajskoj palati) ostao je upamćen kao slabi kralj i svrgnuti monarh čije je vladanje obilježilo predvorje revolucije. Njegov život okončan je 21. januara 1793. godine u Parizu, gdje je pogubljen pod optužbom za veleizdaju nakon što su revolucionarne snage preuzele kontrolu nad zemljom.
Marija Antoaneta, rođena kao nadvojvotkinja Marija Antonija od Austrije 2. novembra 1755. godine u bečkom Hofburgu, tokom Francuske revolucije postala je univerzalni simbol raskošne kraljevske porodice i politički pijun u rukama burnih istorijskih dešavanja. Slično kao njen suprug, završila je na giljotini, pogubljena je 16. oktobra 1793. godine u Parizu u svojoj 37. godini.
Maksimilijan Robespjer (rođen kao Maksimilijan Fransoa Mari Izidor de Robespjer 6. maja 1758. godine u Arasu) bio je istaknuti vođa jakobinaca i jedan od najuticajnijih, ali i najkontroverznijih aktera čitave revolucije. Kao glavni arhitekta državnog nasilja, doživio je sudbinu koju je nametao drugima, pogubljen je 28. jula 1794. godine u Parizu u 36. godini života, čime je označen kraj Terora.
Žorž Danton, rođen 26. oktobra 1759. godine u mjestu Arsis-sur-Aube, bio je još jedan uticajni jakobinac koji je, za razliku od Robespjera, pokušao da ublaži brutalnost Vladavine terora i uvede umjerenost. Njegovi napori i politički sukobi nijesu ga spasili giljotine, te je pogubljen 5. aprila 1794. godine u Parizu, u 34. godini. (Zanimljivo je da jedan od najboljih filmova o Francuskoj revoluciji detaljno prikazuje upravo Dantonove borbe i njegovu tragičnu sudbinu tokom ovog perioda.)
Emanuel-Žozef Sijej rođen je 3. maja 1748. godine u Frežisu, a u istoriju revolucije ušao je kao pisac ključnog revolucionarnog manifesta. Iako povezan sa jakobincima, odlučno se opirao njihovom radikalizmu. Za razliku od mnogih svojih savremenika, izbjegao je nasilnu smrt i kasnije postao rani član Konzervativnog senata (Sénat conservateur), blisko sarađujući sa Napoleonom, sve dok nije preminuo 20. juna 1836. godine u dubokoj starosti.
Žak Neker, rođen 30. septembra 1732. godine u Ženevi, bio je umjereni žirondinac čije je iznenadno razrješenje sa dužnosti ministra finansija predstavljalo jedan od ključnih okidača koji su doveli do čuvenog napada na Bastilju. Iako je tokom prevrata oštećen za novac, imovinu i politički uticaj, ostatak života posvetio je pomoći u konsolidaciji mlade Francuske Republike, sve do smrti 9. aprila 1804. godine u rodnoj Ženevi.
Narodna skupština
Ova revolucionarna skupština bila je kratkog vijeka (od 17. juna do 9. jula 1789. godine). Inicijalno se sastojala samo od običnih građana (trećeg staleža), da bi im se kasnije pridružili ljudi iz Prvog i Drugog staleža (plemstvo i sveštenstvo), nakon čega je preimenovana u Ustavotvornu skupština.
Njihov prvi zadatak bio je da dovedu u red kraljevstvo finansije, ali su se ubrzo upleli u međusobne svađe koje su ih ometale u radu. Na kraju je kralj potkopao njihove napore tako što je otpustio svog ministra finansija Nekera, zatvorio sve prostorije Skupštine i ponovo se oslonio na svoje savjetnike i tajni savjet.
Kraljevi potezi samo su još više učvrstili rešenost Skupštine. Kada su se kralj i Skupština konačno sastali 23. juna, kralja je dočekala ledena tišina. Iako je pokušao da raspusti grupe, poslanici trećeg staleža su ostali i održali mu lekciju o realnosti. (Iako je pad Bastilje 1789. godine bio prekretnica koja se najčešće pamti, revolucija je imala dublje korake, a za dublje razumijevanje istorijskog konteksta često može pomoći i rad sa online nastavnicima francuskog jezika.)
Napad na Bastilju i Nekerova strategija
Događaj iz 1789. godine predstavlja jednu od kulminacija Francuske revolucije i ono na šta većina ljudi prvo pomisli kada se pomene ovo burno razdoblje. Godine 1781. Žak Neker je skupio hrabrost i javno objelodanio tajne državne blagajne, zbog čega je izgubio položaj, ali su građani po prvi put saznali u kakvom se finansijskom stanju nalazi njihova zemlja. Kako su finansije izmicale kontroli, kralj ga je ponovo vratio na funkciju, a Nekerov drugi mandat trajao je nepunih godinu dana (od oko 25. avgusta 1788. do 11. jula 1789). Ponovo je smijenjen, ovog puta zbog mjera koje je preduzeo kako bi spriječio nadolazeću glad.
Nekerova strategija podrazumijevala je blokadu izvoza žita, inspekciju privatnih žitnica uz preraspodjelu po potrebi, kao i kupovinu miliona funti pšenice. Marija Antoaneta je preuzela zasluge za to što je primorala kralja da ga ukloni sa položaja, što je razbjesnjelo građane i postalo jedan od razloga za kasniju odluku Konventa da je pogubi. Neker je radio na tome da narod dobije veće predstavništvo i da se ograniče ovlašćenja monarhije ciljevi za koje su se ljudi borili na skoro svim nivoima moći, dok se monarhija tome odupirala.
Uprkos ishitrenom primirju između monarhije i naroda, plemstvo je strahovalo za svoje živote i počelo da bježi iz zemlje, naseljavajući se u inostranstvu kao emigranti. Iako je pad Bastilje bio presudan događaj čije se posljedice osjećaju i danas, on se desio prilično rano u samom vrtlogu revolucije, koja je potrajala još čitavu deceniju.
Šta se zapravo dogodilo tokom Francuske revolucije?
Francuska revolucija je izrodila Francusku Republiku, ali je njeno rađanje bilo krvavo, bolno i puno terora i neizvjesnosti. Sukobljene frakcije borile su se za vlast, ponekad se ujedinjujući, a ponekad razilazeći, ali uvijek zadržavajući viziju slobodnog, bratimljenog i jednakog društva.
Zapravo, jedina tačka oko koje su se sve strane složile bila je potreba za manjom monarhijom ili njenim potpunim ukidanjem.
Ograničavanje kraljeve moći ili potpuno uklanjanje kraljevske porodice bilo je na vrhu agende svake frakcije, a na kraju je uklanjanje kralja i kraljice sa ovoga svijeta bio jedini način da se taj cilj ostvari.
Rijeke krvi su potekle, a hiljade glava su pale u tom nastojanju. Idealisti poput Robespijera nametnuli su svoja ekstremna pravila, da bi na kraju i sami završili pod giljotinom, nakon čega su vlast preuzeli drugi, još fanatičniji idealisti. Ipak, Vladavina terora nikako nije sve što treba znati o Francuskoj revoluciji; naprotiv, koliko god bila jeziva i tragična, taj period predstavlja srazmjerno mali dio šire evolucije Francuske u Republiku.
Sažmi uz pomoć AI
Da li ti se dopao članak? Zapiši to!
Loading...
